Wersja w nowej ortografii: Zakłady Górnicze Trzebionka

Zakłady Górnicze Trzebionka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zakłady Górnicze Trzebionka
Zakłady Górnicze Trzebionka
Zrekultywowany osadnik Zakładów Górniczych Trzebionka, fot. 2013 r.
Forma prawna spółka akcyjna[1]
Data założenia 1950[2]
Data likwidacji 2013[3]
Branża górnictwo
Produkty rudy cynku i ołowiu, dolomit[4]
50°09′59″N 19°25′47″E/50,166389 19,429722

Zakłady Górnicze Trzebionka (do 1976 roku Zakłady Górnicze Chrzanów[2]) – nieistniejące polskie przedsiębiorstwo, działające od 1950[2] do 2013 roku[3], z siedzibą w Trzebini[1].

W skład zakładów wchodziły zlikwidowane głębinowe kopalnie rud cynku i ołowiu: Matylda, Jaworzno i Trzebionka[5].

Geologia[edytuj]

Kopalnie znajdowały się we wschodniej części niecki chrzanowskiej[6].

Rudy cynku i ołowiu występują w węglanowych utworach triasowych, w pakiecie warstw dolnego wapienia muszlowego o grubości około 40 metrów. Kruszce występują w warstwach, tzw. horyzontach rudnych[7], w formie ławic, żył i okruszcowanych brekcji[8].

Oprócz rud metalicznych w złożach eksploatowanych przez kopalnię występował także węgiel brunatny[9].

Tło historyczne[edytuj]

Kopalnia Matylda, wieża wyciągowa szybu Lidy i płuczka, 1916 r.

Pierwsze próby górnictwa kruszcowego w okolicach Trzebini, Chrzanowa i Jaworzna sięgają około XIII wieku[10].

Galman wykorzystywany do produkcji mosiądzu wydobywano w rejonie chrzanowskim co najmniej od XVI wieku[2].

Późniejsze istotne działania związane z wydobyciem rud cynku i ołowiu w obszarze chrzanowsko-trzebińsko-szczakowskim[11] zostały podjęte przez Tiele-Wincklerów[12], którzy założyli około 1850 roku kopalnię Matylda w Kątach, wówczas wsi nieopodal Chrzanowa[13] (od 1925 roku część Chrzanowa). Kopalnia w okresie międzywojennym działała z przerwami do 1930 roku[12]. Zawartość ołowiu w rudzie wydobywanej ze stosunkowo płytko zalegającego złoża w kopalni Matylda wynosiła około 10%[11]. Ponadto powstała kopalnia galmanu Trzebionka w Trzebini[14].

W Trzebini znajdowała się również od 1895 roku Huta Jadwiga, która zajmowała się przetwórstwem rudy ołowiu. Huta została zamknięta w 1931 roku, później działała jedynie prażelnia blendy cynkowej oraz zakład produkcji kwasu siarkowego[15].

Historia Zakładów Górniczych Trzebionka[edytuj]

Cerusyt z kopalni Trzebionka
Galena i sfaleryt z kopalni Trzebionka
Zrekultywowany osadnik z lotu ptaka, fot. 2013 r.

W 1950 roku powołano Zakłady Górnicze Chrzanów, do których należała kopalnia Matylda w Chrzanowie, a także kopalnia galmanu Jaworzno w Jaworznie oraz późniejsza kopalnia Trzebionka[2].

Po 1945 roku kopalnia Matylda została upaństwowiona. Eksploatację wznowiono w październiku w 1957 roku[12].

W 1958 roku zakończono eksploatację w kopalni Jaworzno[16].

W 1962 roku rozpoczęto budowę kopalni Trzebionka[17][18] po stwierdzeniu istnienia drugiego złoża w pobliżu kopalni Matylda[1].

Kopalnia Trzebionka została oddana do eksploatacji w 1968 roku[19]. Wydobycie odbywało się systemem ścianowym poprzecznym z podsadzką hydrauliczną[20] w obrębie obszaru górniczego Trzebionka I[21] oraz obszarów Chrzanów, Jaworzno i Balin (piasek podsadzkowy)[22].

W 1969 roku zakończono rozbudowę kopalni Trzebionka, oddano do użytku nowe obiekty[23].

Wydobycie w kopalni Matylda zakończono 31 grudnia 1972 roku[12][13]. Likwidacja kopalni Matylda na skutek wyczerpania zasobów złoża[13] została przeprowadzona od 1973 do 1975 roku[12], jedyną czynną kopalnią w okolicach Trzebini pozostała kopalnia Trzebionka[1].

W 1976 roku zmieniono nazwę Zakładów Górniczych Chrzanów na Zakłady Górnicze Trzebionka[2].

W 1992 roku przedsiębiorstwo zostało przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa[3].

Decyzja o likwidacji części zakładu zapadła w 1998 roku[17]. W 1999 roku spółka została włączona do Konsorcjum Cywilnoprawnego Śląsk[3].

Od 2002 roku spółka została postawiona w stan likwidacji[3].

Kopalnia zakończyła eksploatację w 2009 roku[24] w związku z wyczerpaniem zasobów złoża[25].

Po zaprzestaniu wydobycia rozpoczęto likwidację wyrobisk poprzez zatopienie (na skutek wyłączenia pomp odwadniających) otamowanych części kopalni od połowy 2010 roku[21]. Wszystkie szyby, wraz z głównym szybem Włodzimierz, zostały zaadaptowane na piezometry w celu obserwacji procesu zatapiania[25].

Pozyskane podczas kopalnianej eksploatacji próbki geologiczne zostały przekazane przez likwidowaną kopalnię w 2011 roku do Muzeum w Chrzanowie[26]. Akta kopalni za lata 1961–2004 przekazano do Archiwum Państwowego w Katowicach[27].

Spółka została zlikwidowana oficjalnie w 2013 roku[3].

Po zamknięciu kopalni, około 2014 roku firma z Chrzanowa pozyskiwała odpady poflotacyjne z rekultywowanego kopalnianego osadnika (wcześniej stawu osadowego)[28].

Wydobycie[edytuj]

Około 1993 roku wydobycie wynosiło łącznie około 2,1 mln ton rudy[29]. Około 1997 roku wydobycie wynosiło łącznie około 2,3 mln ton rudy, zawierającej 3,5% metalicznego cynku i 1,5–2% metalicznego ołowiu[1].

W procesie technologicznym uzyskiwano rocznie również kilkaset tysięcy ton tzw. dolomitu płukanego[4]. W 2007 roku udział Zakładów Górniczych Trzebionka w krajowej produkcji kruszyw naturalnych łamanych wyniósł około 2%[30].

Przypisy

Bibliografia[edytuj]