Zakłady Górnicze Trzebionka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zakłady Górnicze Trzebionka
Ilustracja
Zrekultywowany osadnik Zakładów Górniczych Trzebionka, fot. 2013 r.
Państwo  brak
brak państwa
Data założenia 1950[1]
Data likwidacji 2013[2]
Forma prawna spółka akcyjna[3]
Położenie na mapie Trzebini
Mapa lokalizacyjna Trzebini
Zakłady Górnicze Trzebionka
Zakłady Górnicze Trzebionka
Położenie na mapie gminy Trzebinia
Mapa lokalizacyjna gminy Trzebinia
Zakłady Górnicze Trzebionka
Zakłady Górnicze Trzebionka
Położenie na mapie powiatu chrzanowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu chrzanowskiego
Zakłady Górnicze Trzebionka
Zakłady Górnicze Trzebionka
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Zakłady Górnicze Trzebionka
Zakłady Górnicze Trzebionka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zakłady Górnicze Trzebionka
Zakłady Górnicze Trzebionka
Ziemia50°09′59″N 19°25′47″E/50,166389 19,429722

Zakłady Górnicze Trzebionka (do 1976 roku Zakłady Górnicze Chrzanów[1]) – nieistniejące polskie przedsiębiorstwo, działające od 1950[1] do 2013 roku[2], z siedzibą w Trzebini[3].

W skład zakładów wchodziły zlikwidowane głębinowe kopalnie rud cynku i ołowiu: Matylda, Jaworzno i Trzebionka[4].

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Kopalnie znajdowały się we wschodniej części niecki chrzanowskiej[5].

Rudy cynku i ołowiu występują w węglanowych utworach triasowych, w pakiecie warstw dolnego wapienia muszlowego o grubości około 40 metrów. Kruszce występują w warstwach, tzw. horyzontach rudnych[6], w formie ławic, żył i okruszcowanych brekcji[7].

Oprócz rud metalicznych w złożach eksploatowanych przez kopalnię występował także węgiel brunatny[8].

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

Kopalnia Matylda, wieża wyciągowa szybu Lidy i płuczka, 1916 r.

Pierwsze próby górnictwa kruszcowego w okolicach Trzebini, Chrzanowa i Jaworzna sięgają około XIII wieku[9].

Galman wykorzystywany do produkcji mosiądzu wydobywano w rejonie chrzanowskim co najmniej od XVI wieku[1].

Późniejsze istotne działania związane z wydobyciem rud cynku i ołowiu w obszarze chrzanowsko-trzebińsko-szczakowskim[10] zostały podjęte przez Tiele-Wincklerów[11], którzy założyli około 1850 roku kopalnię Matylda w Kątach, wówczas wsi nieopodal Chrzanowa[12] (od 1925 roku część Chrzanowa). Kopalnia w okresie międzywojennym działała z przerwami do 1930 roku[11]. Zawartość ołowiu w rudzie wydobywanej ze stosunkowo płytko zalegającego złoża w kopalni Matylda wynosiła około 10%[10]. Ponadto powstała kopalnia galmanu Trzebionka w Trzebini[13].

W Trzebini znajdowała się również od 1895 roku Huta Jadwiga, która zajmowała się przetwórstwem rudy ołowiu. Huta została zamknięta w 1931 roku, później działała jedynie prażelnia blendy cynkowej oraz zakład produkcji kwasu siarkowego[14].

Historia Zakładów Górniczych Trzebionka[edytuj | edytuj kod]

Cerusyt z kopalni Trzebionka
Galena i sfaleryt z kopalni Trzebionka
Zrekultywowany osadnik z lotu ptaka, fot. 2013 r.

W 1950 roku powołano Zakłady Górnicze Chrzanów, do których należała kopalnia Matylda w Chrzanowie, a także kopalnia galmanu Jaworzno w Jaworznie oraz późniejsza kopalnia Trzebionka[1].

Po 1945 roku kopalnia Matylda została upaństwowiona. Eksploatację wznowiono w październiku w 1957 roku[11].

W 1958 roku zakończono eksploatację w kopalni Jaworzno[15].

W 1962 roku rozpoczęto budowę kopalni Trzebionka[16][17] po stwierdzeniu istnienia drugiego złoża w pobliżu kopalni Matylda[3].

Kopalnia Trzebionka została oddana do eksploatacji w 1968 roku[18]. Wydobycie odbywało się systemem ścianowym poprzecznym z podsadzką hydrauliczną[19] w obrębie obszaru górniczego Trzebionka I[20] oraz obszarów Chrzanów, Jaworzno i Balin (piasek podsadzkowy)[21].

W 1969 roku zakończono rozbudowę kopalni Trzebionka, oddano do użytku nowe obiekty[22].

Wydobycie w kopalni Matylda zakończono 31 grudnia 1972 roku[11][12]. Likwidacja kopalni Matylda na skutek wyczerpania zasobów złoża[12] została przeprowadzona od 1973 do 1975 roku[11], jedyną czynną kopalnią w okolicach Trzebini pozostała kopalnia Trzebionka[3].

W 1976 roku zmieniono nazwę Zakładów Górniczych Chrzanów na Zakłady Górnicze Trzebionka[1].

W 1992 roku przedsiębiorstwo zostało przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa[2].

Decyzja o likwidacji części zakładu zapadła w 1998 roku[16]. W 1999 roku spółka została włączona do Konsorcjum Cywilnoprawnego Śląsk[2].

Od 2002 roku spółka została postawiona w stan likwidacji[2].

Kopalnia zakończyła eksploatację w 2009 roku[23] w związku z wyczerpaniem zasobów złoża[24].

Po zaprzestaniu wydobycia rozpoczęto likwidację wyrobisk poprzez zatopienie (na skutek wyłączenia pomp odwadniających) otamowanych części kopalni od połowy 2010 roku[20]. Wszystkie szyby, wraz z głównym szybem Włodzimierz, zostały zaadaptowane na piezometry w celu obserwacji procesu zatapiania[24].

Pozyskane podczas kopalnianej eksploatacji próbki geologiczne zostały przekazane przez likwidowaną kopalnię w 2011 roku do Muzeum w Chrzanowie[25]. Akta kopalni za lata 1961–2004 przekazano do Archiwum Państwowego w Katowicach[26].

Spółka została zlikwidowana oficjalnie w 2013 roku[2].

Po zamknięciu kopalni, około 2014 roku firma z Chrzanowa pozyskiwała odpady poflotacyjne z rekultywowanego kopalnianego osadnika (wcześniej stawu osadowego)[27].

Wydobycie[edytuj | edytuj kod]

Około 1993 roku wydobycie wynosiło łącznie około 2,1 mln ton rudy[28]. Około 1997 roku wydobycie wynosiło łącznie około 2,3 mln ton rudy, zawierającej 3,5% metalicznego cynku i 1,5–2% metalicznego ołowiu[3].

W procesie technologicznym uzyskiwano rocznie również kilkaset tysięcy ton tzw. dolomitu płukanego[29]. W 2007 roku udział Zakładów Górniczych Trzebionka w krajowej produkcji kruszyw naturalnych łamanych wyniósł około 2%[30].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]