Zamek w Starogrodzie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek w Starogrodzie
Obiekt zabytkowy nr rej. A/102/31 z 4.04.1930[1]
Ilustracja
Góra Zamkowa w Starogrodzie
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miejscowość Starogród
Typ budynku zamek krzyżacki
Styl architektoniczny gotyk
Rozpoczęcie budowy poł. XIII w.
Ukończenie budowy pocz. XIV w.
Zniszczono XVIII/XIX w.
Pierwszy właściciel Zakon krzyżacki
Kolejni właściciele Biskupi chełmińscy
Położenie na mapie gminy wiejskiej Chełmno
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Chełmno
Zamek w Starogrodzie
Zamek w Starogrodzie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek w Starogrodzie
Zamek w Starogrodzie
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Zamek w Starogrodzie
Zamek w Starogrodzie
Położenie na mapie powiatu chełmińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu chełmińskiego
Zamek w Starogrodzie
Zamek w Starogrodzie
Ziemia53°18′32″N 18°22′21″E/53,308889 18,372500

Zamek w Starogrodzie – nieistniejący krzyżacki zamek komturski w Starogrodzie, siedziba komturów starochełmińskich, jeden z pierwszych zamków krzyżackich[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew komturstwa starogrodzkiego w Banderia Prutenorum
Tablice informacyjne na Górze Zamkowej
Tablica informacyjna znajdująca się na Wzgórzu Zamkowym w Starogrodzie.JPG
Tablica informacyjna na górze zamkowej w Starogrodzie. - panoramio.jpg

Początkiem istnienia warowni była drewniana fortyfikacja założona przez Hermana Balka podczas krucjaty w 1232 r. W Starogrodzie powstało jedno z pierwszych komturstw, a budowa murowanego zamku rozpoczęła się najpewniej koło połowy XIII wieku, jednak pełną swoją postać zamek murowany przybrał w wyniku prac budowlanych przeprowadzonych w końcu XIII i na początku XIV wieku.

W grudniu 1242 roku dowodzony przez brata zakonnego Teodoryka z Bernheim oddział krzyżacki napadł na pomorski gród w Sartowicach skąd zrabował relikwię głowy św. Barbary, którą następnie Krzyżacy umieścili w kaplicy zamku w Starogrodzie[3]. Wkrótce Starogród stał się popularnym ośrodkiem pielgrzymkowym z licznymi odpustami nadawanymi przez papieży. Do relikwii znajdujących się w Starogrodzie pielgrzymowali m.in. król czeski Wacław oraz Anna Światosławowna, żona wielkiego księcia litewskiego Witolda Kiejstutowicza, kardynałowie włoscy i węgierscy, hrabiowie Anglii. W 1244 roku został wymieniony we wzmiance pisemnej pierwszy kontur starogrodzki – Eberhard. W 1410 roku na krótki czas po bitwie pod Grunwaldem zamek zajęły wojska polskie króla Władysława Jagiełły. Zamek był siedzibą komtura do 1454 roku, gdy po wybuchu wojny trzynastoletniej został opanowany przez oddziały propolskiego Związku Pruskiego. Wtedy też relikwie św. Barbary zostały wywiezione przez Krzyżaków na zamek w Malborku. W 1457 roku zamek w Starogrodzie zajęły w zastaw wojska zaciężne walczącego po stronie krzyżackiej Bernarda Szumborskiego i nie zwróciły pomimo postanowień kończącego wojnę II pokoju toruńskiego w 1466 roku. W 1478 roku wielki mistrz Marcin Truchsess von Wetzhausen podjął pertraktacje z następcami Szumborskiego w sprawie wykupu i przekazania Krzyżakom zajętych w zastaw dóbr, dzięki czemu Krzyżacy w czerwcu ponownie przejęli zamek co m.in. doprowadziło do wybuchu tzw. Wojny popiej z Polską. W 1479 roku rycerstwo polskie pod dowództwem Piotra Dunina, Jana Białego i Jana Zielezińskiego i wsparciu Gdańska pokonało wojska krzyżackie, a sam wielki mistrz musiał złożyć hołd królowi polskiemu i zwrócić Starogród i inne zamki. Od tego czasu zamek stał się siedzibą starostów królewskich. Odbudowa zniszczonego w wyniku działań wojennych zamku, nastąpiła w 1495 roku z inicjatywy króla Jana Olbrachta. Na mocy decyzji Aleksandra Jagiellończyka z 1505 roku zamek był w posiadaniu biskupów chełmińskich. W 1623 roku zatrzymał się na zamku król Zygmunt III Waza z małżonką Konstancją Habsburżanką oraz całym towarzyszącym im dworem. Zamek uległ zniszczeniu w czasie wojen szwedzkich w XVII wieku. W latach 1682-1693 przeprowadzono odbudowę zamku za sprawą biskupa Kazimierza Jana Opalińskiego. W 1772 r. ponownie popadł w ruinę, a z 1777 r. pochodzi wzmianka o jego znacznym zniszczeniu. Wkrótce został sprzedany i pod koniec XVIII i w XIX wieku rozebrany na materiał budowlany. W roku 1963 i 2017 archeolodzy przeprowadzili na zamku prace wykopaliskowe[4].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Dom konwentu (Zamek wysoki) wzniesiono na planie pięcioboku o rozpiętości około 50 m. Główna, dwupiętrowa i podpiwniczona zabudowa znajdował się wzdłuż zachodniego boku. Tam mieściły się główne pomieszczenia zamku średniowiecznego – refektarz, a w narożniku południowo-zachodnim kaplica z relikwiami św. Barbary. Północno wschodni i południowo-wschodni bok domu konwentu zajmowały natomiast w średniowieczu parterowe budynki gospodarcze, mieszczące kuchnię, piekarnie i browar. Od strony przedzamcza pierwszego (wewnętrznego) dom konwentu osłaniała fosa i parcham (międzymurze i zewnętrzny mur obronny). Od tej strony znajdowała się też brama wjazdowa, a na międzymurzu dom komtura (w nowożytności polskiego starosty). Przedzamcze pierwsze (wewnętrzne) było mniejsze i murowane, a drugie (zewnętrzne), bardzo obszerne, było drewniano-ziemne. Wjazd do zespołu zamkowego znajdował się w pobliżu kościoła parafialnego św. Barbary[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 2020-09-30. [dostęp 2020-10-12].
  2. Wasik, B. 2017a: Relikty architektury i technika budowy zamku. In: Sprawozdanie z badań archeologiczno--architektonicznych zamku w Starogrodzie (stan. nr. 1) przeprowadzonych w 2017 roku. Złożona w archiwum: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Toruniu i Instytut Archeologii UMK w Toruniu, Toruń, 39–49
  3. Zdobycie Sartowic i relikwii św. Barbary. www.nasze.kujawsko-pomorskie.pl. [dostęp 2017-10-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-23)].
  4. Bogusz Wasik. "Castra terrae culmensis" – the results of new studies of castles in Chełmno Land (Starogród and Unisław). „Castellologica Bohemica”. 18. s. 191-209. ISSN 1211-6831 (ang.). [dostęp 2019-12-03]. 
  5. Bogusz Wasik: Starogród - wstępne podsumowanie badań. castra-terrae, 2017-10-22. [dostęp 2017-10-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]