Zbrodnie podziemia antykomunistycznego w trakcie powstania antykomunistycznego w Polsce (1944–1953)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Terytoria kontrolowane przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego we wrześniu 1944 roku

Zbrodnie podziemia antykomunistycznego w Polsce w latach 1944–1953 – zbrodnie oddziałów polskiego podziemia antykomunistycznego (żołnierzy wyklętych) w ostatnim okresie II wojny światowej oraz latach powojennych na terenie Polski (od 1952 Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej) i na terenach II Rzeczypospolitej przyłączonych w 1945 do ZSRR (Kresy Wschodnie).

Mimo iż obecnie nie używa się sformułowania wojna domowa odnośnie walk prowadzonych w tym okresie, niezaprzeczalnym faktem pozostaje, że również oddziały antykomunistyczne dopuszczały się zbrodni na ludności cywilnej (niezwiązanej z organami ówczesnej władzy, takimi jak żołnierze i funkcjonariusze polskich formacji mundurowych – UB, KBW, MO, ORMO). Liczba ofiar pozostaje nieznana. Tadeusz Kosowski liczbę cywilnych ofiar podziemia antykomunistycznego szacuje na 5043 osób[1]. Ofiarami zbrodni padali nie tylko etniczni Polacy, ale również przedstawiciele mniejszości narodowych: Białorusini, Ukraińcy oraz Żydzi. Przykładowo dr August Grabski stwierdza: Po wojnie zamordowano w Polsce w różnych okolicznościach ponad 700 Żydów. (...) W literaturze przedmiotu opisanych jest już ponad sto kilkadziesiąt takich zbrodni podziemia antykomunistycznego[2]. Odnośnie niektórych ze zbrodni stosowany jest termin pacyfikacja[3], a także przyjmuje się kwalifikację prawną zbrodni ludobójstwa[4]. W marcu 2019 IPN wydał nowy komunikat w tzw. sprawie furmanów w którym podkreślił, że W świetle najnowszych badań naukowych informacje z ustaleń końcowych śledztwa w sprawie „Burego” w wielu obszarach są wadliwe, motywując to m.in. ustaleniami Kazimierz Krajewskiego i Grzegorza Wąsowskiego. Badacze spór o stosowanie terminu ludobójstwo podsumowują w następujący sposób: Uważamy, że „Bury” nie działał z zamiarem zniszczenia (ani w całości, ani w części) społeczności białoruskiej lub też społeczności prawosławnej zamieszkałej na terenie Polski w jej obecnych granicach. Miał przecież możliwości, by puścić z dymem nie pięć, ale znacznie więcej wiosek białoruskich w powiecie Bielsk Podlaski. Tymczasem pięć spalonych częściowo wsi, zastrzelenie łącznie kilkunastu mężczyzn oraz zabicie furmanów to zdarzenia bez precedensu w jego działalności, podobnie jak w działalności całego Białostockiego Okręgu NZW. Sądzimy, że nie wiara prawosławna i nie narodowość białoruska były powodem, że osoby te zginęły z rąk partyzantów 3. Wileńskiej Brygady AK.[5]

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

Po przekroczeniu przez Armię Czerwoną w styczniu 1944 granic II Rzeczypospolitej, w odpowiedzi na aresztowania przez NKWD i Smiersz żołnierzy i urzędników Polskiego Państwa Podziemnego, ujawniających się w czasie Akcji „Burza”, miały miejsce zbrojne wystąpienia części polskiej ludności i oddziałów Armii Krajowej, skierowane przeciw sowieckim siłom okupacyjnym (Armii Czerwonej i formacjom NKWD), zaś od lipca 1944 również przeciw komunistycznej władzy, narzucanej przez ZSRR w postaci PKWN i organizowanej przez niego administracji na zachód od Linii Curzona[6]. Na terenach na wschód od Linii Curzona, wcielonych do ZSRR w konsekwencji ustaleń konferencji w Teheranie wystąpienia te zostały dosyć szybko stłumione, jednak ostatecznie opór ten został zdławiony dopiero w 1953 roku (rozbicie resztek oddziału „Olecha” w 1953 roku)[7]. Opór polskiego podziemia na ziemiach zajętych przez ZSRR szacuje się na blisko 3500 zabitych w walce i blisko 25 tysięcy aresztowanych i internowanych[8].

Walki na terenach Polski na zachód od Linii Curzona trwały, coraz słabsze, przez kilkanaście lat. Lata 1944–1947 cechował powszechny opór wobec wprowadzanego reżimu – widoczny w odrzucaniu przez społeczeństwo wszelkich posunięć komunistycznej władzy[9]. Zbrojne wystąpienia miały wszelkie znamiona powstania antykomunistycznego, mimo że nie były centralnie inspirowane ani kierowane.

Niektóre zbrodnie podziemia antykomunistycznego[edytuj | edytuj kod]

Romuald Rajs po aresztowaniu przez MBP 1948

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pilawski „Kto zapłaci za zbrodnie podziemia?, Przegląd, nr 9/2011 [dostęp 2019-03-01] (pol.).
  2. „Antysemickie zbrodnie ‘wyklętych’ szacowałbym na ponad 200 zabitych Żydów”. Historyk obala kolejny mit, natemat.pl [dostęp 2019-03-01] (pol.).
  3. Bielsk Podlaski: Radni oddali hołd ofiarom pacyfikacji sprzed 70 lat, Polskie Radio Białystok (25.01.2016) [dostęp 2019-03-01] (pol.).
  4. Informacja o ustaleniach końcowych śledztwa S 28/02/Zi w sprawie pozbawienia życia 79 osób - mieszkańców powiatu Bielsk Podlaski w tym 30 osób tzw. furmanów w lesie koło Puchał Starych, dokonanych w okresie od dnia 29 stycznia 1946r. do dnia 2 lutego 1946, ipn.gov.pl [dostęp 2019-03-01] (pol.).
  5. Komunikat dotyczący informacji zawartych w ustaleniach końcowych śledztwa S 28/02/Zi w sprawie pozbawienia życia 79 osób – mieszkańców powiatu Bielsk Podlaski, w tym 30 osób tzw. furmanów w lesie koło Puchał Starych, dokonanych w okresie od dnia 29 stycznia 1946 r. do dnia 2 lutego 1946 r., ipn.gov.pl [dostęp 2019-03-11] (pol.).
  6. Dziurok i in. 2011 ↓, s. 216.
  7. Sławomir Poleszak, Rafał Wnuk: Zarys dziejów polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956. W: Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956. Wyd. 1. Warszawa – Lublin: IPN, 2007, s. XXII–XXXVIII. ISBN 978-83-60464-45-8.
  8. Dziurok i in. 2011 ↓, s. 265.
  9. Dziurok i in. 2011 ↓, s. 262.
  10. Korkuć M. Horror podmalowany, „Tygodnik Powszechny”, 27 II 2008 [dostęp 2019-03-01] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Dziurok, Marek Gałęzowski, Łukasz Kamiński, Filip Musiał: Od niepodległości do niepodległości: historia Polski 1918-1989. Instytut Pamięci Narodowej, 2011. ISBN 83-7629-324-9.