Zeledonka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Zeledonki)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zeledonka
Zeledonia coronata[1]
Ridgway, 1889[2]
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina Zeledoniidae
Ridgway, 1907[3]
Rodzaj Zeledonia
Ridgway, 1889[4]
Gatunek zeledonka
Synonimy
  • Zeledonia insperata Ridgway, 1907[5]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Zeledonka[7] (Zeledonia coronata) – gatunek ptaka będący jedynym przedstawicielem rodziny zeledonek[7] (Zeledoniidae). Ptak ten występuje w Ameryce Centralnej; według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.

Zasięg występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zeledonka występuje na wyżynach Ameryki Centralnej od północnej Kostaryki (na północ od co najmniej wulkanu Miravalles w Cordillera de Guanacaste) do zachodniej Panamy (Chiriquí i Veraguas)[8].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek i rodzaj po raz pierwszy naukowo opisał w 1889 roku amerykański ornitolog Robert Ridgway[2][4]. Opis ukazał się w czasopiśmie Proceedings of the United States National Museum. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Ridgway wskazał Laguna del Volcan de Póas w Kostaryce[2]. Holotypem była dorosła samica (USNM 116591)[2].

Zeledonka tradycyjnie była umieszczane w obrębie rodziny lasówek (Parulidae), jednak badania oparte na danych molekularnych pokazały, że Z. coronata nie jest bliżej spokrewniona z Parulidae[9]. Inne badania wykazały, że Z. coronata wydaje się być najbliżej spokrewniona z Teretistridae, wspólnie tworząc grupę siostrzaną z Parulidae i Icteridae[10] lub jest taksonem siostrzanym dla Icteridae, tworząc grupę siostrzaną z Parulidae, Icteridae i Teretistridae[11]. Badania przeprowadzone w 2019 roku oparte na próbkach tysięcy markerów genetycznych ujawniły, że Zeledoniidae wydają się być taksonem siostrzanym dla karaibskich endemicznych rodzin, w tym Phaenicophilidae, Nesospingidae i Spindalidae[12]. Mimo niejasnej pozycji systematycznej Zeledoniidae wydają się reprezentować starą linię, która oddzieliła się wcześniej od pozostałych pierwotnych śpiewających w Ameryce[13].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Zeledonia: José Castulo Zeledón (1846–1923), kostarykański przedsiębiorca, przyrodnik, kolekcjoner[14].
  • coronata: łac. coronatus „koronowany”, od coronare „ukoronować”, od corona „korona”[14].
  • insperata: łac. insperatus „niespodziewany, nieoczekiwany, nieprzewidziany”, od in- „nie”; speratus „spodziewany”, od sperare „spodziewać się”[14].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 10–11,5 cm; masa ciała około 21 g; pozostałe wymiary przedstawia tabela[8].

Długość skrzydła Długość ogona Długość dzioba Długość skoku
Samica 61–68 mm 33,3–38,8 mm 11–13,9 mm 26,2–29,5 mm
Samiec 61,5–69,5 mm 36,3–42,3 mm 11,7–13,5 mm 26,1–30,9 mm

Mały ptak z krótkimi, okrągłymi skrzydłami, krótkim ogonem, długim skokiem i zredukowanym grzebieniem mostka. Spód ciała i twarz są koloru szarego, natomiast górne części ciała, włącznie z grzbietem i karkiem, są matowo oliwkowo-brązowe; ciemię koloru pomarańczowego z czarną obwódką na bokach; pokrywy podogonowe są oliwkowo-szare. Dziób koloru czarnego jest krótki i cienki; tęczówka jest ciemnobrązowa; skok i palce są brązowawe, brązowawo czarne lub ciemnobrązowe. Skrzydło ma dziesięć lotek I rzędu i dziewięc II rzędu. Brak dymorfizmu płciowego[8]. Upierzenie u osobników młodocianych jest podobne jak u dorosłych, ale brak im pomarańczowego koloru na ciemieniu, natomiast górne części ciała są bardziej brązowawe, z okopconymi krawędziami piór[8].

Status[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje zeledonkę za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Trend liczebności populacji uznaje się za stabilny[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zeledonia coronata, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d Ridgway 1888 ↓, s. 538.
  3. Ridgway 1907 ↓, s. 885.
  4. a b Ridgway 1888 ↓, s. 537.
  5. Ridgway 1907 ↓, s. 72.
  6. a b BirdLife International, Zeledonia coronata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020 [online], wersja 2020-2 [dostęp 2020-10-27] (ang.).
  7. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Zeledoniidae Ridgway, 1907 - zeledonki - Wren-thrush (wersja: 2019-05-02). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-11-27].
  8. a b c d G. Dupont, J. Curson & A.J. Spencer: Wrenthrush (Zeledonia coronata), version 2.0. W: T.S. Schulenberg, S.M. Billerman & B.K. Keeney (red. red.): Birds of the World. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: 10.2173/bow.wrenth1.02. [dostęp 2020-11-27]. (ang.) Publikacja o płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji
  9. I.J. Lovette, J.L. Pérez-Emán, J.P. Sullivan, R.C. Banks, I. Fiorentino, S. Córdoba-Córdoba, M. Echeverry-Galvis, F.K. Barker, K.J. Burns, J. Klicka, S.M. Lanyon & E. Bermingham. A comprehensive multilocus phylogeny for the wood-warblers and a revised classification of the Parulidae (Aves). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 57 (2), s. 753-770, 2010. DOI: 10.1016/j.ympev.2010.07.018 (ang.). 
  10. F.K. Barker, K.J. Burns, J. Klicka, S.M. Lanyon & I.J. Lovette. Going to Extremes: Contrasting Rates of Diversification in a Recent Radiation of New World Passerine Birds. „Systematic Biology”. 62 (2), s. 298–320, 2013. DOI: 10.1093/sysbio/sys094 (ang.). 
  11. F.K. Barker, K.J. Burns, J. Klicka, S.M. Lanyon & I.J. Lovette. New insights into New World biogeography: An integrated view from the phylogeny of blackbirds, cardinals, sparrows, tanagers, warblers, and allies. „The Auk”. 132 (2), s. 333-348, 2015. DOI: 10.1642/AUK-14-110.1 (ang.). 
  12. C.H. Oliveros, D.J. Field, D.T. Ksepka, F.K. Barker, A. Aleixo, M.J. Andersen, P. Alström, B.W. Benz, E.L. Braun, M.J. Braun, G.A. Bravo, R.T. Brumfield, R.T. Chesser, S. Claramunt, J. Cracraft, A.M. Cuervo, E.P. Derryberry, T.C. Glenn, M.G. Harvey, P.A. Hosner, L. Joseph, R.T. Kimball, A.L. Mack, C.M. Miskelly, A.T. Peterson, M.B. Robbins, F.H. Sheldon, L.F. Silveira, B.T. Smith, N.D. White, R.G. Moyle & Br.C. Faircloth. Earth history and the passerine superradiation. „Proceedings of the National Academy of Sciences”. 116 (16), s. 7916–7925, 2019. DOI: 10.1073/pnas.1813206116 (ang.). 
  13. D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Wrenthrush (Zeledoniidae), version 1.0. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.): Birds of the World. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: 10.2173/bow.zeledo1.01.1. [dostęp 2020-11-28]. (ang.) Publikacja o płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji
  14. a b c Etymologia za: J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2020. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]