Zgnilec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy choroby pszczół. Zobacz też: inne znaczenia hasła Zgnilec.
Czerw zaatakowany zgnilcem amerykańskim
Obszar zagrożony zgnilcem amerykańskim (Prusinowo)
Obszar zapowietrzony zgnilcem amerykańskim pszczół (Liszna)

Zgnilec – określenie zgnilca obejmuje dwie różne choroby bakteryjne czerwiu pszczelego:

Zgnilec złośliwy (zgnilec amerykański, AFB)[edytuj | edytuj kod]

Zgnilec złośliwy (Histolysis infectiosa perniciosa larvae apium, Pestis americana larvae apium) jest zaraźliwą chorobą bakteryjną czerwiu wywoływaną przez laseczkę larwy (Paenibacillus larvae). Choruje nań i zamiera czerw zasklepiony.

Przetrwalniki bakterii odznaczają się bardzo wysoką odpornością na działanie termiczne i chemiczne, a w normalnych warunkach przeżywają nawet do 40 lat. Szczególne nasilenie choroby przypada na drugą połowę lata, kiedy wysoka temperatura i częste przegrzewanie gniazda sprzyja rozkładającej się masie[1].

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Zasklepy na zamarłym czerwiu stają się podziurkowane, ciemnieją i zapadają się oraz jest charakterystyczny zapach z ula. Masa zamarłego czerwiu jest brunatnożółta, daje się wyciągać w długie nitki i wydziela zapach kleju stolarskiego. Zwykle po 4 tygodniach od śmierci larwy na dnie lub na ścianie komórki plastra powstaje ciemny, zasuszony strupek, który jest łatwo widoczny po odpowiednim odwróceniu ramki[1]. Okres wylęgania się choroby w rodzinie wynosi 45 dni[2].

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Jest to choroba zwalczana z urzędu[3]. Do leczenia zgnilca złośliwego dawnej stosowano syrop z dodatkiem sulfonamidów lub oksytetracyklinę. Syrop leczniczy podawano rodzinom pszczelim przez okres 5 dni. Leczenie musi być poprzedzone przesiedleniem chorej rodziny pszczelej do innego ula. Obecnie stosowanie sulfonamidów w leczeniu pszczół jest zabronione.

Metodami dopuszczonymi do stosowania jest podawanie olejków: cynamonowego, żywokostowego, tymiankowego, cytrynowego. Wszystkie te olejki silnie działają bakteriobójczo i bakteriostatyczne, ale najsilniejsze działanie ma olejek cynamonowy[2].

Choroba jest trudna do wyleczenia i powoduje duże straty w pasiekach. Jedyną radykalną metodą ograniczenia rozprzestrzeniania się choroby jest likwidacja chorych, słabych rodzin przez spalenie wszystkiego oprócz ula. Porażona silna rodzina ma szansę być wyleczona[2].

Zgnilec europejski (EFB)[edytuj | edytuj kod]

Zgnilec europejski (Putrificatio polybacterica larvae apium, Pestis europea larvae apium) jest zakaźną i zaraźliwą chorobą bakteryjną czerwiu niezasklepionego, rzadziej zasklepionego, wywoływaną przez ziarniaka Melissococcus plutonius.

Chorobę mogą wikłać wtórne zakażenia bakteryjne, powodowane przez: Paenibacillus alvei, Achromobacter eurydice, Enterococcus faecalis, Bacillus laterosporus, prowadząc do ciężkiego przebiegu choroby[4].

M. plutonius to ziarniak występujący pojedynczo lub w postaci dwoinki, bądź łańcuszków, rosnący głównie w warunkach mikroareofilnych lub beztlenowych (wymaga obecności w atmosferze ok. 5–10% dwutlenku węgla)[4].

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Zgnilec europejski jest chorobą przewodu pokarmowego czerwiu niezasklepionego. Patogen zasiedla jelito środkowe, w którym bardzo szybko się rozmnaża, wypełniając często całe jelito. Część chorych larw, jest usuwana przez robotnice przed zasklepieniem. Larwy niewykryte zostają zasklepione i giną po 3–4 dniach od zakażenia[4]. Choroba pomiędzy pasiekami szerzy się poprzez: błądzące pszczoły pochodzące z rodzin zainfekowanych, zanieczyszczonych sprzętów pasiecznych, zanieczyszczonych wodopojów, zanieczyszczonych plastrów oraz szkodników bytujących w ulu. U chorej larwy oskórek traci połysk oraz zmienia kolor na żółty (z perłowobiałego)[4].

Rozpoznanie i leczenie[edytuj | edytuj kod]

Rozpoznanie oparte o badania laboratoryjne oraz objawy kliniczne. Celem diagnostyki jest izolacja i identyfikacja M. plutonius.

W Polsce choroba należy do chorób podlegających rejestracji[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Pszczele Zdrowie: Zgnilec amerykański (AFB). [dostęp 2013-07-29].
  2. a b c Pasieka Ambrozja L.B. Kowaliczek: Zgnilec Amerykański, ABF, American foulbrood. [dostęp 2013-07-29].
  3. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 września 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2020 r. poz. 1421).
  4. a b c d e Zdzisław Gliński, Krzysztof Kostro, Choroby zakaźne zwierząt z elementami epidemiologii i zoonoz, Warszawa: Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2011, ISBN 978-83-09-01082-1.