Zgromadzenie Zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny „Regina Coeli” w Braniewie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zgromadzenie Zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny
w Braniewie
Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. 108/88 z dnia 26.08.1988 r.[1]
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Braniewo
Kościół Kościół katolicki
Rodzaj klasztoru Przeorat
Właściciel Katarzynki (zgromadzenie zakonne)
Typ zakonu żeński
Obiekty sakralne
Styl neogotyk
Data budowy 1904-1906
Położenie na mapie Braniewa
Mapa lokalizacyjna Braniewa
Zgromadzenie zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny
Zgromadzenie zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zgromadzenie zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny
Zgromadzenie zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Zgromadzenie zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny
Zgromadzenie zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny
Położenie na mapie powiatu braniewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu braniewskiego
Zgromadzenie zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny
Zgromadzenie zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny
Ziemia54°22′43″N 19°49′26″E/54,378500 19,823889

Zgromadzenie Zakonne Sióstr św. Katarzyny. Dom prowincjalny „Regina Coeli” w Braniewie – klasztor jest położony przy ul. Moniuszki w Braniewie; od 16 września 1946 jest domem prowincjalnym Polskiej Prowincji Zgromadzenia[2]. Tu również mieszczą się wspólnoty formacyjne postulatu i nowicjatu. Klasztor jest monumentalną budowlą z dużą kaplicą, obszernym refektarzem, salą wykładową, muzeum i ogrodem z cmentarzem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zgromadzenie Sióstr św. Katarzyny założone zostało przez 19-letnią Reginę Protmann w 1571 roku w Braniewie.

W tym to roku Regina Protmann opuściła dom rodzinny i wraz z 2 dziewczętami zamieszkała w starym, opustoszałym budynku nieopodal kościoła, należącym do majątku ojca[3]. Założyła również domy zakonne zgromadzenia w Ornecie, Lidzbarku Warm. i Reszlu i taki stan utrzymywał się do połowy XIX wieku.

Druga połowa XIX wieku przyniosła na Warmii prawdziwy rozkwit pracy edukacyjno–wychowawczej sióstr Zgromadzenie św. Katarzyny. Były to już nie tylko cztery założone jeszcze przez matkę Reginę Protmann konwenty (Braniewo, Orneta, Lidzbark Warmiński i Reszel). Działalność katarzynek obejmowała coraz to nowe miejscowości: Jeziorany (1852), Bisztynek (1854), Pieniężno (1856), Barczewo (1857), Dobre Miasto (1858), Biskupiec (1859), Olsztyn (1862), Frombork (1863), Tolkmicko (1868), Królewiec (1870)[4].

Trudne czasy kulturkampfu (1871–1878) nie powstrzymały sióstr w prowadzeniu ich misji edukacyjno–wychowawczej, choć brak funduszy i panujący na Warmii głód i zubożenie dawały się we znaki. Mimo tych wszystkich utrudnień katarzynki przyjmowały do przyklasztornych szkół także dziewczęta z ubogich rodzin nie pobierając opłat za naukę. W 1866 roku, zezwolenie od biskupa warmińskiego Josepha Geritza, został utworzony w Braniewie pierwszy sierociniec, którym zajęły się również siostry ze zgromadzenia św. Katarzyny[4][5].

Istniejący klasztor katarzynek był już dalece niewystarczający dla tak potężnych zamierzeń edukacyjnych. Dlatego w latach 1895–1896 po drugiej stronie ul. Klasztornej (dziś ul. Protmann) wybudowano drugi budynek klasztorny przeznaczony dla dwóch stopni formacyjnych: postulatu i nowicjatu (budynek współcześnie niezachowany). Powodem był stały wzrost liczby kandydatek wstępujących do zgromadzenia. Jednak i on też okazał się już wkrótce niewystarczający – ponadto jego umiejscowienie nie dawało możliwości do nauki, skupienia i modlitwy, koniecznego w procesie formacyjnym. Z tego powodu na początku XX w. ówczesny Zarząd Generalny Zgromadzenia Sióstr św. Katarzyny Dziewicy i Męczennicy w Braniewie z przełożoną generalną Gaudencją (Gaudentia) Glaw postanowił wybudować nowy większy klasztor na peryferiach miasta przy ulicy Rodelshöfer Straße (Rudłowska, dziś Moniuszki), gdzie zgromadzenie posiadało ziemię i prowadziło gospodarstwo rolne na potrzeby zakonu. Ten ostatni klasztor „Regina Coeli“, wybudowany w latach 1904–1906, pozostaje do dziś domem prowincjalnym Polskiej Prowincji Zgromadzenia[6][7][8].

Budowa nowego klasztoru i życie zakonne[edytuj | edytuj kod]

Katarzynki w kaplicy klasztornej, rok 2018
Klasztor, widok od strony ogrodu

Budynek klasztoru jest trójkondygnacyjny (trzecie piętro to poddasze), w całości podpiwniczony, nakryty stromym dachem naczółkowym. Korpus główny ma trzy ryzality: skrajne dwuosiowe trójkondygnacyjne zwieńczone szczytami schodkowymi z dekoracją blendami ostrołucznymi. Ryzalit środkowy jest flankowany po bokach wieżyczkami. Ogólna powierzchnia gmachu wynosi 1631 m², zaś kubatura 19 164 m³.

28 marca 1904 rozpoczęto wykop pod fundament. 12 lipca dokonano uroczystego poświęcenia i wmurowania kamienia węgielnego. Aktu tego dokonał ks. kanonik Johannes Wichert z Fromborka. Po dwóch latach budowa została ukończona. 26 czerwca 1906 biskup warmiński Andreas Thiel podczas uroczystej liturgii dokonał uroczystego poświęcenia nowo wybudowanego klasztoru wraz z kaplicą. Po poświęceniu ówczesna mistrzyni nowicjatu, siostra Bernarda Pohlman, wraz z ok. 50 nowicjuszkami przeprowadziła się z ul. Klasztornej do nowego gmachu klasztoru[9].

Po wybuchu I wojny światowej klasztor „Regina Coeli” został zaadaptowany na potrzeby szpitala polowego, a katarzynki zostały zatrudnione do opiekowania się chorymi. Klasztor był wypełniony po brzegi osobami rannymi i uchodźcami. Szczęśliwie samo Braniewo nie zostało doświadczone przez wojnę. Oddalenie od ważnych szlaków komunikacyjnych spowodowało, że miasto było jednym z nielicznych w Prusach Wschodnich, które ominęły działania wojenne. Po opuszczeniu klasztoru przez rannych stał się on znowu siedzibą nowicjatu, którego mistrzynią została siostra Paula Kraemer. Liczba katarzynek w Braniewie wzrastała, klasztor św. Katarzyny na ul. Klasztornej z trudem mieścił siostry, więc zadecydowano, iż dom formacyjny „Regina Coeli” przejmie część katarzynek. W 1924 powstała w klasztorze oddzielna wspólnota sióstr katarzynek z przełożoną Hubertą Matern. W 1925 przy klasztorze utworzono cmentarz klasztorny, na którym chowano zmarłe siostry. Na cmentarzu został również w 1938 roku pochowany wieloletni spowiednik, doradca i kierownik duchowy wielu sióstr, ks. Karol Skowroński. W 1932 klasztor w Braniewie stał się siedzibą zarządu generalnego sióstr katarzynek. Później utworzono tu również archiwum generalne zgromadzenia. Do 1935 wszystkie domy zakonne sióstr katarzynek (na Warmii, Powiślu, Pomorzu i w Berlinie) podlegały bezpośrednio pod zarząd generalny zgromadzenia w Braniewie. Wiosną 1935 dokonano podziału zgromadzenia na dwie prowincje. Domy zakonne położone na Wschód od Wisły weszły w skład prowincji warmińskiej z siedzibą w Braniewie, położone na zachód od linii Wisły weszły w skład nowo utworzonej prowincji berlińskiej (za datę podziału podawany jest też rok 1934[10], gdyż w tym roku uzyskano zgodę Stolicy Apostolskiej na podział[11]. Pierwszą przełożoną prowincji warmińskiej została siostra M. Irmgarda Katarzyna Fox.

Podczas II wojny światowej, podobnie jak podczas pierwszej, klasztor został zamieniony w szpital polowy. Im bliżej było końca wojny, tym warunki w klasztorze stawały się dramatyczniejsze. Od 5 lutego 1945 rozpoczęły się bombardowania miasta, 10 lutego wydano rozkaz opuszczenia miasta przez ludność cywilną, klasztor zaczął pustoszeć. Po kolejnym wielkim bombardowaniu 15 lutego również siostry opuściły klasztor „Regina Coeli” i schroniły się w klasztorze św. Katarzyny (na ul. Klasztornej), gdyż tam był bezpieczniejszy schron przeciwlotniczy. Po kolejnych zmasowanych bombardowaniach katarzynki ostatecznie opuszczają Braniewo 24 lutego 1945 roku.

Zacięte walki o Braniewo trwały blisko 2 miesiące i okupione zostały olbrzymimi stratami. Piękne jeszcze niedawno miasto legło w gruzach (80% zniszczeń)[12]. Klasztor „Regina Coeli” mimo spadających dokoła bomb jakby cudem ocalał, zaledwie jedna bomba wywołała pożar kaplicy. Niemniej jednak obiekt został w znacznym stopniu w zawierusze wojennej zdewastowany. Ponad rok nie było sióstr katarzynek w Braniewie, które pozostawały w rozproszeniu w domach rodzinnych, w obozach pracy, w szpitalach[8]...

Kaplica klasztorna „Regina Coeli”[edytuj | edytuj kod]

Kaplica „Regina Coeli” w Braniewie, w prezbiterium zachowany zabytkowy ołtarz

Na drugim piętrze klasztoru znajduje się obszerna kaplica klasztorna. W maju 1910 zostało ukończone jej malowanie przez elbląskiego malarza Justusa Bornowskiego, w lipcu tegoż roku kaplica otrzymała ołtarz główny, który został wykonany w słynnym ze sztuki rzeźbiarskiej bawarskim mieście Oberammergau. Wykonany jest w stylu neogotyckim, szafiasty, w formie tryptyku, łączący się z mensą ołtarzową poprzez predellę. Jest on dedykowany Matce Bożej Królowej Nieba – „Regina Coeli”.

W każdą niedzielę o godz. 7.00 w kaplicy klasztornej jest sprawowana, dostępna dla wszystkich wiernych, msza św.

Muzeum Zgromadzenia Zakonnego Sióstr św. Katarzyny[edytuj | edytuj kod]

Sala pamięci 16 sióstr katarzynek Sług Bożych, ofiar II wojny światowej

Na parterze klasztoru znajdują się trzy sale muzealne poświęcone prowadzonej działalności i historii zgromadzenia. Pierwsza sala (najstarsza) zawiera eksponaty i pamiątki z krajów, w których siostry prowadzą działalność misyjną w Europie (Litwy, Rosji, Białorusi, Włoch, Niemiec), a poza Europą z Brazylii w Ameryce Południowej i z Togo w Afryce[13]. Dwie kolejne sale muzealne zostały otwarte 25 sierpnia 2018 roku. Pierwsza z nich została poświęcona pamięci 16 sióstr zakonnych ofiar II wojny światowej, których proces beatyfikacyjny rozpoczął się na poziomie diecezjalnym w 2004 roku[14][15]. Druga zawiera pozostałe pamiątki i eksponaty zakonne przedstawiające wartość muzealną i historyczną – sprzęt liturgiczny, rzeczy związane z życiem, pracą i posługą sióstr.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie. 2019-12-31. [dostęp 01.04.2018].
  2. Historia, katarzynki.org.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  3. Warmińska błogosławiona, www.uwm.edu.pl [dostęp 2020-07-10].
  4. a b Towarzystwo Naukowe Pruthenia: Zgromadzenie Sióstr św. Katarzyny – wkład w dziedzictwo kulturowe Warmii, Towarzystwo Naukowe Pruthenia, 6 sierpnia 2017 [dostęp 2020-07-09].
  5. Małgorzata Napiórkowska Działalność wychowawcza i oświatowa Zgromadzenia Sióstr św. Katarzyny w diecezji warmińskiej w latach 1870—1939
  6. Historia, katarzynki.org.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  7. Barbara Gerarda Śliwińska Udział sióstr św. Katarzyny w edukacji dzieci i młodzieży żeńskiej na Warmii w latach 1571-1877 Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 1, 23-33 1994
  8. a b Klasztor „Regina Coeli” w Braniewie. Zarys dziejów, Olsztyn-Braniewo 2006
  9. Unsere ermländische Heimat, Sommer 2006, Jahrgang 52 Nr. 3, Hundert Jahre Kloster Regina Coeli in Braniewo / Braunsberg von Relinde Meiwes
  10. Zeittafel, www.katharinenschwestern.de [dostęp 2018-04-13].
  11. Ermlandbriefe, 2005/3, 70 Jahre Provinz Berlin, s. 11
  12. SOFTEL, Braniewo 1945 – zapomniana masakra miasta, „portelpl” [dostęp 2018-04-13] (pol.).
  13. Katarzynki | Życie Zakonne, www.zyciezakonne.pl [dostęp 2018-08-29] (pol.).
  14. Super User, Zgromadzenie Sióstr św. Katarzyny Dz. i M., katarzynki.org.pl [dostęp 2018-08-29] (pol.).
  15. Grupa Wirtualna Polska, Zakonnice zamęczone przez radzieckich żołnierzy, „kobieta.wp.pl”, 25 listopada 2015 [dostęp 2018-08-29] (pol.).