Zofia Baudouin de Courtenay

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zofia Baudouin de Courtenay
Ilustracja
Zofia Baudouin de Courtenay
Data i miejsce urodzenia 2 stycznia 1887
Dorpat ob. Tartu (Estonia)
Data i miejsce śmierci 28 marca 1967
Częstochowa
Dziedzina sztuki malarstwo, witrażownictwo

Zofia Baudouin de Courtenay (ur. 2 stycznia 1887 w Tartu w Estonii, zm. 28 marca 1967 w Częstochowie) – polska malarka, twórczyni wielkoformatowych dzieł (witraży, mozaik, polichromii) oraz obrazów, autorka teorii malarstwa monumentalnego, prekursorka nowych form malarstwa religijnego w Polsce[1][2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Częstochowa kościół św. Antoniego, witraż przedstawiający "Ostatnią wieczerzę" i "Eucharystię", zaprojektowany przez Zofię Baudouin de Courtenay, wykonany pomiędzy 1959–1965 przez Zakład Witrażowniczy Stefana Nawrockiego w Częstochowie

Urodziła się w rodzinie wywodzącej się z francuskiej arystokracji. Ojciec Jan Niecisław Baudouin de Courtenay był wybitnym polskim językoznawcą i publicystą [1]. W latach 1893–1900 Zofia mieszkała razem z rodzicami w Krakowie, następnie w Petersburgu. Po 1918 rodzina Zofii przeprowadziła się na stałe do Polski[1]. Od dzieciństwa Zofia przejawiała talenty artystyczne. Rysunku i malarstwa początkowo uczyła się między innymi u Jana Ciąglińskiego[3] i Haliny Miłkowskiej w Petersburgu oraz u Jana Stanisławskiego w Krakowie[1], następnie w Szkole Sztuk Zdobniczych w Monachium (1906–1908)[3] i Paryżu (prywatna szkoła Académie Ranson)[4]. W Paryżu należała do tzw. bojczukistów – grupy malarzy skupionych wokół Mychajła Bojczuka, ukraińskiego malarza zafascynowanego dekoracyjnym malarstwem monumentalnym (1909–1910)[1][3]. W latach 1910–1914 należała do grupy Walet Karowy oraz do Związku Młodzieży, z którymi wystawiała swoje dzieła[3][5]. Pierwszą dużą wystawę miała w 1917 roku w Helsinkach, na której pokazywała ponad 80 różnych obrazów[1]. W 1918 przyjechała na stałe do Polski[3]. W Polsce rozpoczęła współpracę z Heleną Schrammówną, wspólnie wykonały m.in. polichromię kościoła w Starachowicach (1922)[3]. W 1930 roku odbyła długą podróż po Włoszech, gdzie poznawała antyczne techniki malarstwa dekoracyjnego, badając m.in. freski w Pompejach, Neapolu i Florencji[2][4].

W czasie II wojny światowej mieszkała w Zalesiu Górnym koło Piaseczna, po wojnie krótko kierowała pracownią malarstwa monumentalnego w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Warszawie[2]. Koniec życia spędziła w Częstochowie w domu księży emerytów[1]. Zmarła 28 marca 1967 na gruźlicę płuc, pochowana została w Warszawie na Powązkach[2] (kwatera 21-4-4/5)[6].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Polichromia autorstwa Zofii Baudouin de Courtenay, kościół w Chruślinie

Zasadniczy trzon jej twórczości tworzą polichromie i witraże. Duży wpływ na twórczość artystyczną Zofii wywarły poglądy Mychajła Bojczuka. Pod jego wpływem odczuła powołanie do tworzenia monumentalnych dzieł o tematyce religijnej[4].

Od 1921 tworzyła malarskie dekoracje ścienne korzystając z tradycyjnych technik malarskich takich jak: tempera, fresk, enkaustyka czy mozaika. Samodzielnie wykonała kompleksowe dekoracje malarskie w 24 kościołach[3]. Jest też autorką wielu witraży. W malarstwie monumentalnym, jak również w witrażach i malarstwie na szkle, stosowała kanony sztuki bizantyńskiej i starocerkiewnej[3][5]. Zajmowała się stroną teoretyczną sztuki tworząc „teorię malarstwa monumentalnego”[1]. Zajmowała się też poezją – jest autorką ponad stu wierszy)[1].

Lista wybranych dzieł artystki[edytuj | edytuj kod]

Częstochowa kościół św. Antoniego, witraż przedstawiający "Fałszywych proroków"
Grób Zofii Baudouin de Courtenay na Cmentarzu Powązkowskim

Polichromie:

w kościele garnizonowym w Jarosławiu (1921), w kościołach w Starachowicach, Wierzbniku, Raciążku koło Włocławka, Chruślnie, Bielawach pod Łowiczem, Grodźcu pod Koninem, Radziejowicach, Trzebieszowie[4]. Po II wojnie światowej: w kościele św. Elżbiety w Gdańsku, w kościele św. Jakuba w Gdańsku (prezbiterium), w kościele św. Jerzego w Sopocie[4].

Witraże[1][4]:

  • kościół w Grodzisku pod Warszawą (1935)
  • kościół św. Anny w Wilnie (niezrealizowane)
  • katedra w Oliwie
  • kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Rzeczycy k. Tomaszowa Mazowieckiego: witraże św. Antoni i św. Franciszek
  • kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Częstochowie: zespół witraży o powierzchni łącznie ok. 70m2 przedstawiają Trójcę Świętą, Chrystusa Miłosiernego oraz świętych szczególnie związanych z Krzyżem Świętym i męką Jezusa Chrystusa (1949–1956)
  • katedra w Częstochowie: witrażowa rozeta w lewym oknie transeptu z wizerunkiem Maryi oraz symbolami maryjnymi (1959)
  • Zakład Opiekuńczo-Leczniczy przy ul. Ogrodowej w Częstochowie: witraże z wizerunkami świętych i błogosławionych oraz aniołów (lata 60. XX wieku)
  • kościół św. Antoniego Padewskiego w Częstochowie: zespół witraży o powierzchni ok. 290 m2. Witraże o bardzo bogatej ikonografii zawierają między innymi obrazy symboliczne, alegorie sakramentów, sceny biblijne, historyczne czy przedstawienia świętych (1959–1965)
  • kościół św. Józefa w Dąbrowie Górniczej: witraże w czterech oknach prezbiterium i we wszystkich w nawie. Przedstawiają sceny biblijne, historyczne i symboliczne (1963–1966)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Irena Kontny: Twórczość Zofii Baudouin de Courtenay w Częstochowie i Dąbrowie Górniczej. W: Tradycja i współczesność. Sztuka witrażowa po 1945 roku. Wyd. 1. Warszawa: Stowarzyszenie Miłośników Witraży Ars Vitrea Polona, 2007, s. 545-574.
  2. a b c d ks. Władysław Smoleń: Twórczość malarska Zofii Baudouin de Courtenay. W: Roczniki humanistyczne. Annales de lettres et sciences humaniines tom XVII z. 5. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1969, s. 33-45.
  3. a b c d e f g h Iwona Luba: W stronę ikony - mistycyzm czy stylizacja? "Bizantynizm" w malarstwie polskim lat 1910-1940. W: Biuletyn Historii Sztuki nr 3-4/2000. Wyd. 1. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2000, s. 99-126. ISBN 978-83-64553-10-3.
  4. a b c d e f Stanisław Pośpieszalski, Anna Baronowa: Zofia Baudouin de Courtenay a kryzys sztuki sakralnej. W: Znak nr 375-376 (2-3). Kraków: 1986, s. 545-574.
  5. a b Iwona Luba: Dialog nowoczesności z tradycją. Malarstwo polskie dwudziestolecia międzywojennego. Warszawa: Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, 2004, s. 87-88.
  6. Cmentarz Stare Powązki: NAŁĘCZ MAŁACHOWSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-03-10].