Zygmunt Bieszczanin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zygmunt Bieszczanin
Zyga, Adam
pułkownik pułkownik
Data urodzenia 23 grudnia 1923
Data śmierci 11 września 1998
Przebieg służby
Formacja Orzel AK.jpg Związek Walki Zbrojnej
Orzel AK.jpg Armia Krajowa
Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa
Palemka MO.svg Milicja Obywatelska
Jednostki Grupa krakowskich egzekutorów ZWZ/AK
Chroberski oddział GL
Oddział AL im. Bartosza Głowackiego
1 Brygada AL Ziemi Krakowskiej
Stanowiska Egzekutor ZWZ/AK
Dowódca oddziału partyzanckiego GL/AL
Dowódca kompanii w brygadzie partyzanckiej AL
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej
pisarz historyczny
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Partyzancki Medal Zwycięstwa i Wolności 1945

Zygmunt Bieszczanin ps. „Zyga”, „Adam”[1] (ur. 23 grudnia[2] 1923, zm. 11 września[3] 1998) – dowódca oddziału Armii Ludowej, dowódca kompanii w 1 Brygadzie AL Ziemi Krakowskiej, obrońca tzw. Republiki Pińczowskiej, autor kilku książek.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Działalność partyzancką rozpoczął w grupie bojowej Armii Krajowej w Krakowie, z którą brał udział w likwidacji agentów i nadgorliwych funkcjonariuszy policji niemieckiej. Po rozbiciu grupy w 1943 opuścił Kraków z zamiarem wstąpienia do partyzantki. W lasach chroberskich spotkał oddział Gwardii Ludowej do którego wstąpił[4]. Pod Węchadłowem, w czasie potyczki z oddziałem Narodowych Sił Zbrojnych mającej miejsce z 7 na 8 grudnia 1943, został ranny. Po utworzeniu w 1944 oddziału Armii Ludowej o nazwie „Partyzancki Oddział Polowy AL im. B. Głowackiego, został jego dowódcą przybierając pseudonim „Adam”[5]. Po bitwie z ekspedycją niemiecką mającej miejsce 25 marca 1944 we wsi Sadkówka, Zygmunt Bieszczanin za umiejętne dowodzenie obroną został awansowany do stopnia kapitana[6].

Dowodzony przez niego oddział AL, kwaterujący razem z oddziałem Batalionów Chłopskich w lasach pod Skrobaczowem, 17 lipca 1944 został zaatakowany przez oddział Narodowych Sił Zbrojnych. Pomimo dużej przewagi będącej po stronie NSZ oddział Bieszczanina wydostał się z okrążenia[7]. W walce zginęło 5 partyzantów, 4 z AL i BCh oraz 1 z NSZ[8].

Po utworzeniu 1 Brygady AL Ziemi Krakowskiej w stopniu kapitana został dowódcą 3 kompanii, biorąc udział w walkach z Niemcami na terenie tzw. Republiki Pińczowskiej[9].

W czasie bitwy pod Młodzawami toczonej w ostatnich dniach lipca 1944 przez oddziały Armii Ludowej i Armii Krajowej z Niemcami, Bieszczanin dowodził 3 kompanią brygady AL. Oddział niemiecki w sile około 240 ludzi przybył w rejon Młodzaw w celu pacyfikacji wsi Młodzawy Duże i Młodzawy Małe[10]. Po zakończeniu wojny, partyzantom biorącym udział w bitwie dzięki którym ocaleli mieszkańcy pacyfikowanych wsi zbudowano pomnik w Młodzawach usytuowany przy skrzyżowaniu dróg do Chrobrza i Kozubowa[11].

Po bitwie pod Baranowem Zygmunt Bieszczanin razem z brygadą przebił się przez linię frontu w okolicach wsi Kików i Szklanów i razem z żołnierzami z brygady wśród których byli między innymi: Franciszek Księżarczyk i Józef Saturn, przeszedł na przyczółek baranowsko-sandomierski. Po rozwiązaniu brygady w Baranowie Sandomierskim i zdaniu 18 sierpnia 1944 r. broni oraz amunicji dowódcy jednostki armii radzieckiej wyjechał do Rzeszowa[12]. Po wojnie pracował w MO w Krakowie, do 1953, kiedy została przyznana mu specjalna emerytura i zasiłek przez utratę zdolności do pełnienia służby[13].

Wspomnienia Adama Bieszczanina dotyczące okresu II wojny światowej zostały zamieszczone w napisanych przez niego książkach pt. Skalbmierz sierpień 1944, Dni walki, Godziny Grozy oraz Linia śmierci i wydane przez Wydawnictwo MON.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Jego żoną była Halina Franciszka z domu Iwanowicz (ur. 24 października 1922, zm. 15 października 1996), miał z nią córkę Grażynę po mężu Starćević (ur. 25 marca 1949, zm. 31 stycznia 2015). Rodzina spoczywa na warszawskich Powązkach[14].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Na pomniku w Młodzawach umieszczono napis poświęcony Zygmuntowi Bieszczaninowi:

Quote-alpha.png
Ku pamięci płk dr Zygmunta Bieszczanina 1923-1998 kawalera orderu Virtuti Militari, dowódcy oddziału A.L. okręgu wiślickiego, uczestnika walk z niemieckim okupantem, współtwórcy powstania obrony i utrzymania republiki Pińczowskiej 24 VII-15 VIII 1944. Jego żołnierze.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Swoje wspomnienia wydane przez Wydawnictwo MON Zygmunt Bieszczanin opublikował w książkach:

  • Skalbmierz sierpień 1944
  • Dni walki
  • Godziny Grozy
  • Linia śmierci

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

i inne

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Józef Garas 1994 ↓, s. 412.
  2. Inwentarz archiwalny, inwentarz.ipn.gov.pl [dostęp 2018-03-15].
  3. Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze, www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  4. Władysław Ważniewski, Partyzanci spod znaku Bartosza", Warszawa, 1980 s.28.
  5. Józef Garas 1963 ↓, s. 295.
  6. Sokołowski 1994 ↓, s. 8,.
  7. Bogdan Hillebrandt 1967 ↓, s. 370.
  8. Wojciech Muszyński: Najbardziej wyklęci z wyklętych. rp.pl, 2012-09-20. s. 1. [dostęp 2014-08-27].
  9. Władysław Ważniewski 1975 ↓, s. 235.
  10. Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga 1977 ↓, s. 313.
  11. Praca zbiorowa 1988 ↓, s. 320,.
  12. Bieszczanin 1965 ↓, s. 103,.
  13. Inwentarz archiwalny, inwentarz.ipn.gov.pl [dostęp 2018-03-15].
  14. Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze, www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  15. A. Mazur, "Order Krzyża Grunwaldu", str. 190
  16. M.P.1945.44.109 - prawo.pl, www.prawo.pl [dostęp 2018-02-05].
  17. K. Satora, Emblematy, godło i symbole GL i AL, str. 125
  18. M.P.1945.44.109 - prawo.pl, www.prawo.pl [dostęp 2018-03-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władysław Ważniewski: Walki partyzanckie nad Nidą 1939-1945. Warszawa: MON, 1975.
  • Praca zbiorowa: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: MON, 1975.
  • Józef Garas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942-1945j. Warszawa: MON, 1963.
  • Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga: Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939-1945. Warszawa: MON, 1977.
  • Praca zbiorowa: Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977.
  • Stefan Sokołowski: Dzielnica „Nida”. Koszalin: Feniks, 1994.
  • Zygmunt Bieszczanin: Dni walki. Warszawa: MON, 1965.
  • Zygmunt Bieszczanin: Godziny grozy. Warszawa: MON, 1967.
  • Zygmunt Bieszczanin: Linia śmierci. Warszawa: MON, 1969.
  • Zygmunt Bieszczanin: Skalbmierz sierpień 1944. Warszawa: MON, 1970.
  • Bogdan Hillebrandt: Partyzantka na Kielecczyźnie 1939-1945. Warszawa: MON, 1967.
  • Władysław Ważniewski: Partyzanci spod znaku Bartosza. Warszawa: Książka i Wiedza, 1980.